Nieuwe Hollandse Waterlinie  introductie

Nieuwe Hollandse Waterlinie: een onzichtbare bondgenoot

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is een verdedigingslinie die het westen van Nederland moest beschermen tegen vijandelijke invallen vanuit het oosten. De linie werd vanaf 1815 aangelegd als de opvolger van de reeds bestaande waterlinie, die daardoor een stuk oostwaarts opschoof. Zo kwam ook de stad Utrecht achter de verdedigingslijn te liggen.
De waterlinie werd in stelling gebracht door een strook land onder water te zetten, zodra de vijand naderde. Bij de inundatie (het onder waterzetten) zou er een waterbarrière ontstaan van de Zuiderzee tot aan de Biesbosch.
Een laagje water van veertig centimeter was voldoende om de vijand tegen te houden. Dit water was te ondiep om met boten over te kunnen varen, maar te gevaarlijk voor manschappen en paarden om door te waden. Dat kwam doordat diepere delen zoals sloten en vaarten nu onzichtbaar waren en verraderlijke obstakels werden waarin je kon verdrinken. Het water was ook een effectieve belemmering voor kanonnen en ander geschut.
Voor het in stelling brengen van de linie werden (deels) bestaande polders, dijken, kanalen, sluizen, keerkaden en dammen gebruikt. Om zwakke plekken te verdedigen werden forten, stellingen en bunkers gebouwd.
•               
De aanleg van de Nieuwe Hollandse Waterlinie startte in 1815. Tot aan 1940 werd de linie steeds uitgebreid en verbeterd. Door nieuwe militaire uitvindingen, zoals de mitrailleur, verreikend geschut en de tank, was het nodig om nieuwe versterkingen aan te brengen. De stad Utrecht kreeg om die reden een extra ring van forten.
De Nieuwe Hollandse Waterlinie is nooit in een oorlogssituatie gebruikt. Toen de Tweede Wereldoorlog aanbrak, vlogen de Duitse vliegtuigen er gewoon overheen. De linie was door de tijd ingehaald en werd in 1951 als defensief object afgeschaft.
Heel veel inrichtingselementen zijn nog in tact. Veel forten zijn overwoekerd door begroeiing omdat de natuur ongestoord zijn gang kon gaan. Sommige forten zijn de laatste jaren ingericht als museum, horecagelegenheid of bedrijfslocatie. Door hun verdekte ligging vallen de onderdelen van de waterlinie nauwelijks op in het landschap.
•               
In 2010 wordt de NHW uitgeroepen tot het grootste rijksmonument van Nederland. Dat betekent een beschermde status voor alle verschillende onderdelen, maar ook de samenhang hiertussen. Betekent die monumentenstatus dat elk onderdeel behouden en gerestaureerd moet worden in de oorspronkelijke staat? Of is het juist beter om forten een nieuwe invulling te geven, willen ze waardevol blijven in de toekomst?

In deze praktische opdracht ga je bekijken welke plannen gemeenten, waterschap, provincie en andere belanghebbenden hebben met de NHW. Houden ze voldoende rekening met de cultuurhistorische waarden? Welke andere inrichtingsvragen spelen er in je onderzoeksgebied? Wat vind jij belangrijk? Hoe zou jij het gebied inrichten? Maak je eigen afweging.